Het is 19.01 uur. Iemand kijkt naar de klok, dan naar mij, en zegt: “Sensei, het is tijd.” Niemand heeft ooit gezegd dat je dat niet doet. En toch weet iedereen die hier langer traint dat het niet klopt. Elke dojo heeft zulke regels. Ze hangen niet aan de muur en staan niet in het reglement, maar ze gelden wel.

Ik heb dat zelf op de harde manier geleerd. Ik was derde dan en zat in de kleedkamer met een vijfde dan, een shihan. Bij binnenkomst in de zaal moesten we allebei door de groep gegroet worden. Bij de deur zei ik tegen hem: “Ga jij maar eerst.” Als beleefdheid bedoeld. Hij ging voor en ik kwam als laatste binnen.

Na de les werd ik door mijn leraar helemaal uitgekafferd. De hoogste graad komt als laatste de zaal in, en dat wist ik niet. Door hem voor te laten gaan, leek het alsof ik dacht dat ik boven hem stond en alle aandacht voor mezelf wilde. Ik had het met de beste bedoelingen gedaan, maar dat maakte niets uit.

Het moet ergens in 2013 zijn geweest. Ik weet nog dat ik vol ongeloof was. Hoe kon iemand zich hier zo druk over maken? Nu zie ik het anders. Ik trainde in zijn dojo, en daar golden zijn regels.

Zo werken ongeschreven regels. Niemand vertelt ze je, tot je er een keer tegenaan loopt. Daarom zet ik er hier een aantal op een rij, zeker voor nieuwe leden en voor ouders die zich afvragen waarom het in de dojo anders gaat dan op een sportclub.

Groet bij binnenkomst en vertrek

Je groet als je de dojo binnenkomt en je groet als je weggaat. Dat is geen formaliteit die we afwerken omdat het nu eenmaal zo hoort. Met die groet stap je bewust in en weer uit. Buiten laat je je werkdag en je hoofd vol gedoe achter. Binnen ben je er om te trainen.

Start zelf alvast op

Is de les nog niet begonnen? Ga dan niet op de klok kijken of je sensei wel precies om 19.00 uur begint. Doe een warming-up, loop een kata of rek wat. En spreek je sensei niet aan omdat het volgens jou tijd is. Je hoort vanzelf wanneer de les begint. In mijn beleving zegt de manier waarop iemand die eerste minuten gebruikt al veel over hoe diegene traint.

Te laat? Wacht tot je geroepen wordt

Het kan gebeuren dat je te laat bent. Werk, verkeer, kinderen, uiteraard heb ik daar begrip voor. Maar je loopt dan niet zomaar de groep in. Je gaat op je knieën aan de achterkant van de mat zitten en wacht tot de sensei zegt dat je erbij kunt komen. Soms moet je eerst zelf je warming-up doen, totdat je erbij geroepen wordt. Je gaat niet vragen of het al zover is.

Laat de inhoud aan de sensei

Je vraagt niet wat er vandaag getraind wordt. Dat zie je wel. En als het goed is, maakt het je ook niet uit. Karate is kihon (basistechniek), kata, kumite, bunkai (de toepassing van kata), partneroefeningen, drills, kakie (duwhanden), takedowns en nog veel meer. Het hoort allemaal bij elkaar, en de sensei bepaalt de opbouw. Vraagt de sensei zelf of de groep een voorkeur heeft, bijvoorbeeld richting een wedstrijd of een examen, dan ligt het anders. Maar dan komt het initiatief van de sensei.

Drinken? Dat hoor je vanzelf

Tijdens de training vraag je niet of je mag drinken, en al helemaal niet of de groep mag drinken. Het klinkt misschien een beetje streng, maar dat soort vragen horen niet in de dojo. De sensei bewaakt het tempo van de les en weet wanneer er ruimte is voor een pauze. Je hoort het vanzelf. Voel je je niet goed, dan meld je dat natuurlijk wel.

Train zelf, laat het lesgeven aan de sensei

Train je, train dan ook echt zelf. Ga niet zomaar uitleg geven aan de mensen om je heen. Zeker niet als je er niet elke week bent en onregelmatig traint. Heb je tijdens het oefenen een vraag, stel die dan aan de sensei en niet aan iemand die zelf ook aan het trainen is. De enige uitzondering is als de sensei jou vraagt om rond te kijken en aanwijzingen te geven. Dan heb je die rol ook echt gekregen.

Kies je partner, en blijf bij hem

Bij partneroefeningen gaat het vaak precies andersom dan hoort. De zwarte banden horen niet naar de witte banden toe te lopen. Als lagere band wil je juist leren van de mensen die er al langer zijn, dus zoek jij hen op. De zwarte banden blijven staan en worden gekozen. Het klinkt logisch, toch gebeurt het vaak niet. Ik begrijp dat het spannend kan zijn om een zwarte band te vragen, maar het is wel de weg omhoog.

En met wie je begint, daar maak je de oefening ook mee af. Je wisselt niet ongevraagd tussendoor, omdat iemand anders je handiger lijkt of omdat je verderop een maatje ziet staan. Een oefening heeft tijd nodig. Wie tussendoor wisselt, begint steeds opnieuw en laat zijn partner halverwege staan.

Houd vergelijkingen voor jezelf

Wie wat langer traint, krijgt les van meerdere sensei. Op seminars, op stages, soms bij een andere club. Vroeg of laat kom je een uitleg tegen die net anders is dan wat je eerder hoorde. Prima. Neem de uitleg aan en doe ermee wat je wilt. Maar ga niet tijdens de les zeggen: “Die sensei zegt het zo en u zegt het zo, wie moet ik nou geloven?” Wie je gelooft, is aan jezelf. Dat hoef je niet uit te spreken.

Train je kata, de sensei roept je wel

“Sensei, wilt u even naar mijn kata kijken?” Ik snap de gedachte erachter, maar zo werkt het niet. Train je kata. Vraagt de sensei je om hem te demonstreren, dan is dat het moment. Er staat een hele groep op de mat en iedereen verdient aandacht. Wie steeds om die aandacht vraagt, neemt ruimte in die niet alleen van hem is.

Veel feedback is een compliment

Dan de regel die misschien het minst vanzelfsprekend is. Krijg je veel correcties van de sensei, dan betekent dat niet dat je het slecht doet. Het betekent juist dat je gezien wordt. Train hard, word beter, en je zult merken dat de sensei jou steeds meer ziet. Wie wel aanwezig is maar half traint, valt niet op. Daar wordt dan ook weinig over gezegd.

Laat het einde aan de sensei

Wat voor het begin van de les geldt, geldt ook voor het einde. Is het 20.00 uur, dan ga je niet zeggen dat het tijd is. De sensei sluit de les af. Moet je eerder weg, meld dat dan zelf bij de sensei en vraag of je de les mag beëindigen. Dat kan altijd. Maar de sensei erop wijzen dat het tijd is omdat jij weg moet, hoort niet bij goede dojo-etiquette.

Waarom dit ertoe doet

Geen van deze regels gaat over techniek. Ze gaan over respect: voor de sensei, voor je trainingspartner, voor de groep en voor de les. Dat ze niet worden uitgesproken, is geen toeval. In de dojo leer je door te kijken, niet alleen door te luisteren. Een goede stoot leer je in de loop van de jaren wel. Weten hoe je je in de dojo gedraagt, daar begint het mee. Character before karate.

Kortom: kijk, luister en train. De rest hoor je vanzelf.